Zwiedzanie Księżówki

Centrum Formacyjno-Szkoleniowe „Księżówka” Konferencji Episkopatu Polski zatopione w zieleni u podnóża Tatr, od dziesięcioleci przyciąga swym spokojem i niepowtarzalnym charakterem, na który wpływ ma również rozległy ogród, bogaty w zieleń i małą architekturę. Losy terenu wokół „Księżówki” nierozerwalnie złączone są z historią samego budynku. Pierwsze wzmianki o tym obiekcie związane są z postacią Gustawa Fingera. W połowie XIX wieku wybudował duży, parterowy dom o rezydencjonalnym charakterze, jako leśniczówkę dla swojej licznej rodziny. Był to dom drewniany z murowanym przyziemiem z kamienia i cegły ceramicznej oraz z użytkowym poddaszem. Od 1872 roku Gustaw Finger prowadził w nim pocztę zakopiańską, której był pierwszym kierownikiem. Dom znajdował się na skrzyżowaniu ważnych dla ówczesnego Zakopanego traktów: Kuźnice-Nowy Targ (Droga Homolacka), Droga pod Reglami i Kuźnice-Nawsie.

W tym czasie ogród nie był urządzony, stanowił otwartą przestrzeń. Prawdopodobnie był podzielony na część dla domowników i gości (teren przylegający do drogi wiodącej do Kuźnic od południowej strony budynku) oraz część gospodarczą.

W 1877 roku dom ten zakupiła hr. Róża z Potockich Krasińska (2. v. Raczyńska). Decyzję zamieszkania w Zakopanem podjęła za namową Tytusa Chałubińskiego w celu ratowania zdrowia chorowitych dzieci, zagrożonych – dziedziczną w rodzinie Krasińskich – gruźlicą. Opuściła Warszawę i przeniosła się do Zakopanego z Adamem (1870–1909), Elżbietą (1872–1906) i Zofią (1873–1891). Willę, w której zamieszkali, na cześć syna nazwała „Adasiówką”. Trzy lata później do parterowego domu dobudowano piętrową część wysuniętą w stronę drogi do Zakopanego. Mimo, że dobudowana część miała charakter rezydencyjny, ogrodu nie urządzono w ten sam reprezentacyjny sposób. Jedynie część dla domowników i gości została wydzielona żywopłotem od wschodu, południa i zachodu. Gdy w 1889 roku hr. Władysław Zamoyski w drodze licytacji nabył Kuźnice, część Zakopanego i Tatr, zamieszkał wraz z matką hr. Jadwigą z Działyńskich Zamoyską oraz swoją siostrą Marią w wydzierżawionej „Adasiówce”. Tu też miała swoją pierwszą zakopiańską siedzibę Szkoła Domowej Pracy Kobiet, zwana również Zakładem Kórnickim (od nazwy rodowej posiadłości Zamoyskich – Kórnika), prowadzona przez panie Zamoyskie. Po ukończeniu prac budowlanych w Kuźnicach, szkoła została przeniesiona do nowej siedziby w połowie lipca 1891 roku, a „Adasiówka” opustoszała.

W 1896 roku została sprzedana dr. Bronisławowi Chwistkowi i siostrze jego żony, Antoninie Majewskiej. Dr Chwistek – przybyły z Krynicy lekarz klimatyczny – prowadził tu w okresie od 1901 do 1905 roku zakład wodoleczniczy dla nerwowo chorych. Wówczas nastąpiło pierwsze zagospodarowanie otwartej przestrzeni.

W ogrodzie wytyczono ścieżki (jedna z nich biegła równolegle do drogi w stronę Kuźnic), a także założono klomb i wybudowano fontannę.

Niewątpliwie zmiany w ogrodzie nastąpiły w związku z wystawą przemysłową, która odbyła się na terenie „Adasiówki” w 1905 roku. Wówczas do najstarszej części budynku od strony południowej dobudowano werandę, w której urządzono restaurację. Na otwartej przestrzeni ogrodu ustawiono kilkanaście tymczasowych pawilonów wystawienniczych, a teren od strony drogi do Kuźnic ogrodzono ustawiając również bramę wystawową – przypuszczalnie ozdobną, w stylu zakopiańskim. Usunięto żywopłot od strony zachodniej i wytyczono ścieżki.

Po wystawie pawilony tymczasowe rozebrano, ale pozostawiono werandę, ogrodzenie z bramą oraz ścieżki (prawdopodobnie jedną z nich była ścieżka, na której obecnie znajduje się ołtarz plenerowy).

Kolejna zmiana tego terenu zaszła wraz ze zmianą właściciela oraz poczynionymi przez niego inwestycjami. Dnia 23 lutego 1910 roku podpisano kontrakt kupna-sprzedaży nieruchomości pomiędzy Bronisławem Chwistkiem a Towarzystwem Domu Zdrowia dla Kapłanów Katolickich w Zakopanem z siedzibą w Krakowie. Dom został gruntownie wyremontowany wraz z wymianą dachu, a ogród przystosowano dla nowych użytkowników. Za pierwsze prace remontowe odpowiedzialny był bliski współpracownik ks. Piotra Wawrzyniaka – ks. Stanisław Płoszyński. Zmieniła się również nazwa willi: z „Adasiówki” stałą się „Księżówką”. W lipcu 1910 roku „Księżówka” przyjęła już pierwszych wypoczywających księży.

W latach 1913-1914, po zachodniej stronie drewnianej willi, postawiono murowany budynek wg projektu Eugeniusza Wesołowskiego. Prace te nadzorował kolejny dyrektor obiektu ks. Andrzej Gorczyca. Ogród wzbogacił się o altanę umiejscowioną w zachodniej części na sztucznie usypanym wzgórku, powstałym z ziemi wybranej z wykopu pod nową część „Księżówki”. Altana ta przetrwała do naszych czasów, ale przeniesiona została w inne miejsce.

The „Księżówka” Formation and Training Centre of the Polish Episcopal Conference, immersed in the greenery at the foot of the Tatra Mountains, has been attracting visitors for decades with its peace and unique character, which is also influenced by the extensive garden, rich in greenery and small architecture. The fate of the area around „Księżówka” is inextricably linked with the history of the building itself. The first mentions of this building are related to the character of Gustaw Finger. In the mid-19th century, he built a large, single-storey house with a residential character, as a forester’s lodge for his large family. It was a wooden house with a brick basement made of stone and ceramic brick and with a usable attic. From 1872, Gustaw Finger ran the Zakopane post office there, of which he was the first manager. The house was located at the intersection of important routes for Zakopane at that time: Kuźnice

Nowy Targ (Droga Homolacka), Droga pod Reglami and Kuźnice-Nawsie.

At that time the garden was not arranged, it was an open space. It was probably divided into a part for the household and guests (the area adjacent to the road leading to Kuźnice from the south side of the building) and a utility part.

In 1877, the house was purchased by Countess Róża Krasińska (née Potocka, 2nd the wife of Raczyńska). She decided to live in Zakopane at the urging of Tytus Chałubiński in order to save the health of her sickly children, who were at risk of tuberculosis – hereditary in the Krasiński family. She left Warsaw and moved to Zakopane with Adam (1870–1909), Elżbieta (1872–1906) and Zofia (1873–1891). In honour of her son, she named the villa in which they lived

„Adasiówka”. Three years later, a two-storey part was added to the single-storey house, extending towards the road to Zakopane. Although the added part was residential, the garden was not arranged in the same representative manner. Only the part for the household and guests was separated by a hedge from the east, south and west. When in 1889 Count Władysław Zamoyski acquired Kuźnice, part of Zakopane and the Tatras at auction, and settled with his mother, Countess Jadwiga Zamoyska, née Działyńska, and his sister Maria in the leased „Adasiówka”. It was also here that the School of Home Work for Women, also known as the Kórnik Plant (from the name of the Zamoyski family estate – Kórnik), had its first Zakopane location, run by the Zamoyski ladies. After the construction works in Kuźnice were completed, the school was moved to a new location in mid-July 1891, and „Adasiówka” was abandoned.

In 1896 it was sold to Dr. Bronisław Chwistek and his wife’s sister, Antonina Majewska. Dr. Chwistek, a climatic doctor who came from Krynica, ran a hydrotherapy facility for nervous patients here from 1901 to 1905. At that time the first development of the open space took place. Paths were marked out in the garden (one of them ran parallel to the road towards Kuźnice), a flower bed was laid and a fountain was built.

The changes in the garden were undoubtedly due to the industrial exhibition that took place on the grounds of „Adasiówka” in 1905. At that time, a veranda was added to the oldest part of the building on the south side, in which a restaurant was set up. Several temporary exhibition pavilions were set up in the open space of the garden, and the area on the side of the road to Kuźnice was fenced, also setting up an exhibition gate – probably decorative, in the Zakopane style. The hedge on the west side was removed and paths were markedout.

After the exhibition, the temporary pavilions were dismantled, but the veranda, fence with gate and paths (probably one of them was the path on which the open-air altar is now located) were left.

The next change of this area occurred with the change of the owner and the investments made by him. On February 23, 1910, a contract for the sale of the property was signed between Bronisław Chwistek and the Society of the Health House for Catholic Priests in Zakopane, based in Kraków. The house was thoroughly renovated, including the replacement of the roof, and the garden was adapted for new users. The first renovation works were carried out by a close associate of Father Piotr Wawrzyniak – Father Stanisław Płoszyński . The name of the villa also changed: from „Adasiówka” and it became „Księżówka”. In July 1910, „Księżówka” already accepted the first priests onholiday.

In the years 1913-1914, on the western side of the wooden villa, a brick building was erected according to the design of Eugeniusz Wesołowski. The works were supervised by the next director of the facility, Father Andrzej Gorczyca. The garden was enriched with a summer house located in the western part of the garden on an artificially raised hill, created from soil extracted from the excavation for the new part of „Księżówka”. This summer house has survived to this day, but has been moved to another location.

ALTANA

Ośmiokątna altana, zlokalizowana na południowym krańcu ogrodu, datowana jest na 1914 rok. Wykonana została z drewnianych elementów obitych blachą. W narożnikach poszczególnych paneli znajdują się metalowe „słońca”, charakterystyczne dla stylu zakopiańskiego. Na blaszanym dachu umieszczono metalową chorągiewkę z datą powstania pawilonu.

Po I wojnie światowej, w 1919 roku, rozebrano całkowicie budynek G. Fingera wraz z werandą wystawy przemysłowej i postawiono nowy, drewniany dom, o mniejszej powierzchni zabudowy, ale dwukondygnacyjny, w którym umieszczono kaplicę. Inwestycja mogła dojść do skutku dzięki wsparciu ks. Józefa Wiejowiejskiego, kanclerza kurii przemyskiej, pełnomocnika dóbr bp. Józefa Sebastiana Pelczara, a od lipca 1911 roku prezesa Towarzystwa Domu Zdrowia dla Kapłanów Katolickich.

W tym czasie ogród pełen był alejek, poprowadzonych przez naturalne łąki, a w rejonie krzyżujących się ścieżek posadzono pojedyncze świerki.

W okresie międzywojennym w miejscu, gdzie obecnie znajduje się figura św. Józefa, postawiono drewnianą altanę w stylu zakopiańskim. Pawilon nie zachował się do czasów obecnych.

Kolejne lata nie przyniosły większych zmian w zagospodarowaniu ogrodu. Okresowo pojawiały się nowe krzewy czy rabaty kwiatowe i klomby.

W czasie okupacji hitlerowskiej budynek został zajęty przez niemieckie oddziały wojskowe. Mieszkający w „Księżówce” Niemcy zdewastowali i okradli obiekt, a w ogrodzie wycięli kilka starych świerków – prawdopodobnie na cele opałowe.

Powojenny okres Polski Ludowej to dla „Księżówki” przede wszystkim czas zmagań z komunistyczną władzą o przetrwanie – w sensie dosłownym i prawnym – jako obiektu polskiego Kościoła, do którego kapłani mogliby przyjeżdżać dla wypoczynku i formacji. Przeszkody, jakich „Księżówka” doświadczała w swoim funkcjonowaniu ze strony rządzących, nie sprzyjały rozwojowi ani obiektu, ani ogrodu. Dopiero rozbudowa „Księżówki”, przeprowadzona w latach 1986-88, zmieniła wygląd terenu wokół budynku. Wykonano między innymi nowe ogrodzenie i bramę wejściową, od której poprowadzono ścieżkę wzdłuż głównej pierzei budynku. Wtedy też przeniesiono altanę do południowej części ogrodu. Później pojawiły się obiekty małej architektury – kapliczki: Matki Bożej i św. Józefa.

The octagonal summer house, located at the southern end of the garden, dates back to 1914. It was made of wooden elements covered with sheet metal. In the corners of each panel there are metal „suns”, characteristic of the Zakopane style. On the tin roof there is a metal flag with the date of the pavilion’s construction.

After World War I, in 1919, the G. Finger building was completely demolished, together with the veranda of the industrial exhibition, and a new wooden house was built, with a smaller building area but two storeys, in which a chapel was placed. The investment could be realized thanks to the support of Father Józef Wiejowiejski, Chancellor of the Przemyśl Curia, proxy of the property of Bishop Józef Sebastian Pelczar and from July 1911, president of the Society of the Health Home for Catholic Priests.

At that time, the garden was full of alleys leading through natural meadows, and in the area of intersecting paths single spruces were planted.

In the interwar period, a wooden summer house in the Zakopane style was erected in the place where the statue of St. Joseph currently stands. The pavilion has not survived to the present day.

The following years did not bring any major changes in the arrangement of the garden. New bushes, flower beds and flower beds appeared periodically.

During the Nazi occupation, the building was occupied by German military units. The Germans living in „Księżówka” devastated and robbed the building, and several old spruces were cut down in the garden – probably for heating purposes.

The post-war period of the People’s Republic of Poland was for „Księżówka” primarily a time of struggle with the communist authorities for survival – in the literal and legal sense – as a facility of the Polish Church, to which priests could come for rest and formation. The obstacles that „Księżówka” experienced in its functioning from the government did not favour the development of either the facility or the garden. It was only the expansion of „Księżówka”, carried out in the years 1986-88, that changed the appearance of the area around the building. Among other things, a new fence and entrance gate were built, from which a path was led along the main frontage of the building.

At that time, the summer house was also moved to the southern part of the garden. Later, small architectural objects appeared – chapels: of the Mother of God and St. Joseph.

GROTA MATKI BOŻEJ

Ponadstuletnia grota zlokalizowana we wschodniej części ogrodu jest wysoka

na 3 m i szeroka na 2,35 m. Wykonana jest z otoczaków okalających figurę Matki Bożej Niepokalanej. Figura wykonana jest z gipsu i ma wysokość 1,57 m. Matka Boża ubrana jest w białą sukienkę i okryta błękitną chustą. Fundatorem figury był ks. prałat Piotr Miklasiński z archidiecezji częstochowskiej.

Przed grotą rozlewa się około dwu i pół metrowy staw obsadzony rodzimą, górską roślinnością, ułożoną w okrągłą rabatę. Wokół niej zlokalizowany jest chodnik spacerowy z ławeczkami. Lokalizacja infrastruktury wokół groty sprzyja modlitwie różańcowej. Wielu pielgrzymów i odwiedzających przysiada w cieniu górskich świerków, żeby wraz z Matką Bożą wzywać orędownictwa Jej Syna.

The over 100-year-old grotto located in the eastern part of the garden is 3 m high and 2.35 m wide. It is made of boulders surrounding the figure of Our Lady Immaculate. The figure is made of plaster and is 1.57 m high. Our Lady is dressed in a white dress and covered with a blue scarf. The founder of the figure was Fr. Prelate Piotr Miklasiński from the Archdiocese of Częstochowa.

In front of the grotto, there is a pond of about two and a half meters surrounded by native mountain vegetation, arranged in a circular flowerbed. Around it, there is a walking path with benches. The location of the infrastructure around the grotto is conducive to praying of the rosary. Many pilgrims and visitors sit in the shade of the mountain spruces to call on the intercession of Her Son together with the Mother of God.

KAPLICZKA ŚWIĘTEGO JÓZEFA

Figura św. Józefa, zlokalizowana pośrodku zalesionej części ogrodu, zachęca do modlitwy i oddania się pod opiekę Świętego.

Figura, wykonana z kamienia, jest polichromowana. Święty Józef ubrany jest w białą szatę, przewiązaną brązowym pasem i okryty pomarańczową peleryną. Opiekun Świętej Rodziny przedstawiony jest zgodnie z ikonografią: na prawym ręku trzyma dzieciątko Jezus, na którego kolanach leży złote jabłko, a w lewej ręce trzyma lilię w złotym kolorze.

Figura o wysokości 2,80 m wykonana została przez Firmę „Wolski” z Kluszkowiec, przy wsparciu przedsiębiorców z Myślenic. Stoi pod drewnianym zadaszeniem wykonanym w nawiązaniu do stylu zakopiańskiego. Kapliczka ustawiona jest na półtorametrowym kamiennym postumencie, otoczonym roślinnością zielną. Fundatorem figury był ks. prałat Piotr Miklasiński z archidiecezji częstochowskiej, proboszcz parafii Świętych Piotra i Pawła w Zawierciu.

CHAPEL OF SAINT JOSEPH

The figure of St. Joseph, located in the middle of the wooded part of the garden, encourages prayer and entrusting oneself to the Saint’s protection.

The figure, made of stone, is polychromed. Saint Joseph is dressed in a white robe, tied with a brown belt and covered with an orange cape. The guardian of the Holy Family is depicted according to iconography: in his right hand he holds the infant Jesus, on whose lap lies a golden apple, and in his left hand he holds a goldenlily.

The 2.80 m high figure was made by the „Wolski” Company from Kluszkowce, with the support of entrepreneurs from Myślenice. It stands under a wooden roof made in reference to the Zakopane style. The chapel is set on a 1.5 m high stone pedestal, surrounded by herbaceous plants. The founder of the figure was Fr. Prelate Piotr Miklasiński from the Częstochowa Archdiocese, parish priest of the Saints Peter and Paul parish in Zawiercie.

KRUCYFIKS KARDYNAŁA FRANCISZKA MACHARSKIEGO

Metropolita krakowski ks. kard. Franciszek Macharski, w dziękczynieniu za udaną operację, poprosił o ustawienie w ogrodzie „Księżówki” krzyża. Jest on zlokalizowany na wprost od głównego wejścia do domu rekolekcyjnego. Wykonany został z drewna i ozdobiony drewnianym daszkiem w stylu zakopiańskim. Polichromię dodał w czasie konserwacji Marek Szala w 2022 roku. Krucyfiks o wysokości 3,70 m otoczony jest roślinnością kwiatową. Na krzyżu zawieszona jest tabliczka informacyjna o treści: „Krucyfiks z drewna lipowego ustawiony w tym miejscu jako wotum wdzięczności

za cud uzdrowienia Franciszka Kardynała Macharskiego w 1992 r. za przyczyną Św. Siostry Faustyny. Odnowił Marek Szala w 2022 r.”. Krzyż został poświęcony 4 listopada 1992 roku, w dniu wspomnienia św. Karola Boromeusza.

The Metropolitan of Krakow, Fr. Cardinal Franciszek Macharski, in thanksgiving for a successful operation, asked for a cross to be placed in the „Księżówka” garden. It is located directly opposite the main entrance to the retreat house. It is made of wood and decorated with a wooden roof in the Zakopane style. The polychrome was added during conservation by Marek Szala in 2022. The crucifix, 3.70 m high, is surrounded by flowering plants. An information plate is hung on the cross with the following content: „A crucifix made of lime wood placed in this place as a votive offering for the miracle of healing Franciszek Cardinal Macharski in 1992, through the intercession of St. Sister Faustina. Renovated by Marek Szala in 2022.” The cross was consecrated on November 4, 1992, on the day of the commemoration of St. Charles Borromeo.

Rozległy teren wokół „Księżówki” pozostaje niezmiennie miejscem cichym i zapewniającym odpoczynek. Mimo upływu lat i zmiany właścicieli nie został uszczuplony. Dalej zajmuje ponad 1,6 ha, z czego obecnie ponad 60% stanowi zieleń.

W prasie z lat 1890-1930 pojawiały się informacje o tym miejscu podkreślające, że domowi towarzyszy ogromny ogród. Każdy z właścicieli gospodarował w nim według swego uznania i urządzał go po swojemu. Ślady kolejnych zmian częściowo są widoczne do dziś.

Obecnie drzewostan występujący na terenie „Księżówki” jest zróżnicowany pod względem gatunkowym i wiekowym. Najliczniejszą grupę stanowią świerki pospolite w różnym wieku. W większości pochodzą one z sadzenia. Najstarsze mają obecnie ok. 100-120 lat. Jeden z nich rośnie przed głównym wejściem do budynku koło krzyża ofiarowanego przez ks. kard. Franciszka Macharskiego. Najliczniejszą grupę świerków stanowią te pięćdziesięcio-sześćdziesięcioletnie, posadzone w południowej części ogrodu. Innym licznie reprezentowanym w ogrodzie gatunkiem jest klon jawor. Spotkać tu można ponadstuletnie okazy klonów. Jednym z nich jest jawor towarzyszący pamiątkowej tablicy poświęconej ks. Piotrowi Wawrzyniakowi, inne znajdziemy wzdłuż dawnej Drogi pod Reglami. Spośród najstarszych drzew wymienić również warto modrzewie i buki, rosnące w zachodniej części ogrodu. Między rosnącymi tam drzewami znajdują się również obecnie najgrubsze drzewa „Księżówki”, mierzące 3 m obwodu: modrzew europejski i jesion wyniosły.

The vast area around „Księżówka” remains a quiet and relaxing place. Despite the passage of time and the change of owners, it has not been diminished. It still covers over 1.6 ha, of which currently over 60% is greenery.

In the press from 1890-1930, information about this place appeared emphasizing that the house was accompanied by a huge garden. Each of the owners managed it according to their own preferences and arranged it in their own way. Traces of subsequent changes are partially visible to this day.

Currently, the tree stand in the area of „Księżówka” is diverse in terms of species and age. The most numerous group is made up of Norway spruces of various ages. Most of them come from planting. The oldest are currently around 100-120 years old. One of them grows in front of the main entrance to the building near the cross donated by Cardinal Franciszek Macharski. The most numerous group of spruces are those 50 or 60 years old, which were planted in the southern part of the garden. Another species, widely represented in the garden, is the sycamore maple. Here you can find over

a hundred-year-old maple specimens. One of them is the sycamore accompanying the commemorative plaque dedicated to Father Piotr Wawrzyniak, others can be found along the former Droga pod Reglami. Among the oldest trees, it is also worth mentioning the larches and beeches, growing in the western part of the garden. Among the trees growing there are also currently the thickest trees of the „Księżówka”, measuring 3 m in circumference: European larch and common ash.

W kolejnych latach, wraz z pojawianiem się w ogrodzie nowych obiektów małej architektury, na nowo zaaranżowano ich otoczenie. Wspaniałą oprawę zieleni rodzimej zyskał pomnik Jana Pawła II oraz figura św. Józefa.

W ostatnich latach, w czasie przeprowadzonych remontów budynku nasadzono wiele nowych drzew. Dyrektor „Księżówki”, ks. Lesław Mirek, wprowadził zwyczaj sadzenia drzew przez nowych i ustępujących sekretarzy generalnych Konferencji Episkopatu Polski (KEP). Ks. abp Stanisław Budzik i ks. bp Wojciech Polak zasadzili za pomnikiem Papieża Jana Pawła II okazałe limby. Następnie, ustępujący z funkcji sekretarza generalnego, nowo mianowany prymas ks. bp Wojciech Polak zasadził dąb, a nowo wybrany sekretarz generalny zasadził świerk. W 2024 roku, po dziesięciu latach posługi, sekretarz generalny KEP i jednocześnie gospodarz tego miejsca, ks. bp Artur Miziński, zasadził klon, a nowo wybrany sekretarz, ks. bp Marek Marczak – wiąz. W tym czasie swoje drzewa zasadzili także ekonom KEP, ks. prałat Janusz Majda oraz dyrektor „Księżówki”, ks. Lesław Mirek.

In subsequent years, as new small architectural objects appeared in the garden, their surroundings were re-arranged. The monument of John Paul II and the figure of St. Joseph gained a magnificent setting of native greenery.

In recent years, during the renovation of the building, many new trees were planted. The director of „Księżówka”, Fr. Lesław Mirek, introduced the custom of planting trees by new and outgoing Secretaries General of the Polish Episcopal Conference (KEP). The outgoing Archbishop Stanisław Budzik and Bishop Wojciech Polak planted impressive pine trees behind the monument of Pope John Paul II. Then, the outgoing Secretary General, newly appointed Primate, Bishop Wojciech Polak, planted an oak tree, and the newly elected Secretary General planted a spruce. In 2024, after 10 years of service, the Secretary General of the KEP and at the same time the host of this place, Bishop Artur Miziński , planted a maple tree, and the newly elected Secretary, Bishop Marek Marczak – an elm. At that time, the KEP accountant, Prelate Janusz Majda, and the director of „Księżówka”, Fr. Lesław Mirek, also planted their trees.

Papieska choinka

Z ogrodu „Księżówki” pochodził świerk, który w 1997 roku stanął przed rzymską bazyliką Świętego Piotra, jako coroczna choinka przy szopce bożonarodzeniowej. Był to świerk pospolity, który rósł ok. 70 lat, miał ponad 60 cm pierśnicy i ok. 30 m wysokości. Pień po nim można obejrzeć w południowo-wschodniej części ogrodu, za grotą Matki Bożej.

From the „Księżówki” garden the spruce tree came and in 1997 it was placed in front of St. Perter’s Basilica in Rome as an annual Christmas tree decoration. It was a spruce that grew for about 70 years, had a diameter of over 60 cm and was about 30 m high. Its trunk can be seen in the southeastern part of the garden, behind the grotto of Our Lady.

GRANITOWY POMNIK JANA PAWŁA II

To szczególny pomnik Jana Pawła II. Jedyny w Polsce wykonany z tatrzańskiego granitu znad Rybiego Potoku. Część tego kamienia przewieziono na Błonia Krakowskie, żeby upamiętnić pobyt Papieża Jana Pawła II w tym miejscu w 1997 roku. Figura Jana Pawła II umieszczona jest w centralnym miejscu ogrodu. Można ją zobaczyć z każdej alejki, od wejścia na teren „Księżówki”. Postać Papieża skierowana jest w stronę apartamentu, który zamieszkiwał w czasie swojego pobytu w Zakopanem od 4 do 7 czerwca 1997 roku. Znakomicie oddana twarz Świętego jest zamyślona, jakby rozważał losy swoich rodaków, myślał o miejscu, w którym odpoczywa, o ukochanych Tatrach. Postać wspiera się na lasce pasterskiej, która jest atrybutem Dobrego Pasterza, prowadzącego owce do Boga. To znakomite podkreślenie funkcji przewodnika Kościoła katolickiego na świecie. Podkreślił to także prymas Polski ks. Józef kard. Glemp w homilii wygłoszonej podczas mszy świętej koncelebrowanej przed odsłonięciem pomnika: „Niech pomnik tego Pasterza spośród nas, który przewodzi światu w miłości, przewodzi także naszej wierze”.

Monumentalną rzeźbę zaprojektował i wykonał znakomity podhalański artysta Marek Szala, znany przede wszystkim jako projektant i budowniczy ołtarza papieskiego pod Krokwią w Zakopanem.  Pomnik ma wysokość 2,5 metra i waży 7 ton. Postument – granitowy głaz z Doliny Białej Wody ważący 17,5 tony – ofiarował Tatrzański Park Narodowy. Na postumencie umieszczono napis:

Marek Szala, którego życie związało na zawsze z Janem Pawłem II, mówił w jednym z wywiadów: „Siedzę więc w swoim szaflarskim domu, kończę projekty do granitowego pomnika Papieża, który stanie na początku przyszłego wieku w „Księżówce”, patrzę na ciemną ścianę Giewontu i myślę, że tam <<gdzie kończy się chleb, a zaczyna kamień>> na zawsze pozostało parę kropli mojego potu i krwi i modlitwa moich dzieci, którą ukryłem pod granitową płytą ołtarza”.

Odsłonięcie pomnika miało miejsce trzy lata po wizycie Papieża w „Księżówce”, w dniu 22 sierpnia 2000 roku, w święto Najświętszej Marii Panny Królowej. Uroczystej mszy świętej, która odbyła się przy ołtarzu plenerowym, przewodniczył prymas Polski kard. Józef Glemp. Wraz z nim w koncelebrze brali udział: bp Julian Wojtkowski z Olsztyna, bp Stanisław Gębicki z Włocławka i bp Jan Szkodoń z Krakowa oraz ks. prał. Tomasz Boroń, dyrektor „Księżówki”, który obchodził wówczas jubileusz 25-lecia święceń

kapłańskich. Wśród zaproszonych gości byli także kapłani, którzy otrzymali sakrament kapłaństwa z rąk biskupa Karola Wojtyły. Obecni byli gospodarze miejsca: burmistrz Miasta Zakopanego Adam Bachleda-Curuś oraz Wojciech Gąsienica-Byrcyn i Stanisław Czubernat – dyrektorzy Tatrzańskiego Parku Narodowego. Muzyczna oprawa mszy świętej i uroczystości była dziełem scholi parafii Najświętszej Rodziny z Zakopanego, górali z Szaflar oraz Orkiestry Reprezentacyjnej Straży Granicznej.

This is a special monument to John Paul II. The only one in Poland made of Tatra granite from Rybi Potok. Part of this stone was transported to Błonia Krakowskie to commemorate the visit of Pope John Paul II there in 1997. The figure of John Paul II is placed in the central place of the garden. It can be seen from every alley, from the entrance to the  „Księżówka” area. The figure of the Pope is directed towards the apartment, which he lived in during his stay in Zakopane from 4 to 7 June 1997. The excellently rendered face of the Saint is thoughtful, as if he was pondering the fate of his countrymen, thinking about the place where he was resting, about his beloved Tatra Mountains. The figure is leaning on a shepherd’s staff, which is an attribute of the Good Shepherd, leading the sheep to God. An excellent emphasis on the function of the guide of the Catholic Church in the world. This was also emphasised by the Primate of Poland, Fr. Józef Cardinal Glemp in his homily during the concelebrated Mass, before the unveiling of the monument: „May the monument of this Shepherd among us, who leads the world in love, also lead our faith.”

The monumental sculpture was designed and made by the outstanding Podhale artist Marek Szala, known primarily as the designer and builder of the papal altar under Krokiew in Zakopane.

The monument is 2.5 meters high and weighs 7 tons. The pedestal – a granite boulder from the Biała Woda Valley weighing 17.5 tons – was donated by the Tatra National Park.

There is an inscription on the pedestal:

St. John Paul II
born 1920 – Pope since 1978 – KSIĘŻÓWKA 1997
died 2005 – Canonization 2014
„we can always count on you…”
Great Krokiew 1997

Marek Szala, whose life is forever linked with John Paul II, said in one of his interviews: „So I am sitting in my Szaflarski house, finishing designs for a granite monument to the Pope, which will stand at the beginning of the next century in „Księżówka”, I am looking at the dark wall of Giewont and I think that there „where bread ends and stone begins” a few drops of my sweat and blood and the prayer of my children, which I hid under the granite slab of the altar, will remain forever.”

The unveiling of the monument took place three years after the Pope’s visit to „Księżówka”, on August 22, 2000, on the feast of the Blessed Virgin Mary the Queen. The solemn mass, which took place at the open-air altar, was presided over by the Primate of Poland, Cardinal Józef Glemp. He was joined in the concelebration by: Bishop Julian Wojtkowski from Olsztyn, Bishop Stanisław Gębicki from Włocławek and Bishop Jan Szkodoń from Kraków, as well as Fr. Prelate Tomasz Boroń, director of „Księżówka”, who was celebrating the 25th anniversary of his priestly ordination. Among the invited guests were also priests who received the sacrament of priesthood from Bishop Karol Wojtyła. The hosts of the place were present: Mayor of Zakopane Adam Bachleda-Curuś and Wojciech Gąsienica – Byrcyn and Stanisław Czubernat – directors of the Tatra National Park. The musical setting of the Holy Mass and the ceremony was the work of the choir of the Holy Family parish in Zakopane, highlanders from Szaflary and the Representative Orchestra of the Border Guard.

OŁTARZ PLENEROWY

Ołtarz zlokalizowany jest w pobliżu granitowego pomnika Ojca Świętego Jana Pawła II. Można zaryzykować stwierdzenie, iż jest on nawiązaniem do ołtarza wykonanego przez Marka Szalę na papieską mszę świętą w 1997 roku. Ołtarz podtrzymują bowiem na swoich lędźwiach trzy granitowe owieczki, jakby chciały pokazać przynależność do Kościoła świętego. Granitowy stół jest miejscem najpiękniejszej modlitwy wskazanej ludziom przez Chrystusa – sprawowania Eucharystii urzeczywistniającej Jego śmierć i zmartwychwstanie, modlitwy, dzięki której ludzkość może być zbawiona.

Obok ołtarza, zgodnie z zasadami liturgiki Kościoła katolickiego, ustawiony jest krzyż z metalowym wizerunkiem Chrystusa. Jest to kopia rzeźby Chrystusa zstępującego z krzyża znajdującej się w Arce Pana, w Krakowie wykonana przez prof. Bronisława Chromego. Ołtarz ofiarowany został przez rodzinną firmę „Novmar” Marii i Wiesława Nowaków, w 2019 roku. Ołtarz poświęcił ekonom KEP, ks. Janusz Majda.

Jest to jeden z cennych obiektów małej architektury, który pojawił się dzięki inicjatywie kolejnego dyrektora tego miejsca, ks. Lesława Mirka.

The altar is located near the granite monument of the Holy Father John Paul II. One can risk saying that it is a reference to the altar made by Marek Szala for the papal mass in 1997. The altar is supported on its loins by three granite sheep, as if they wanted to show their belonging to the Holy Church. The granite table is the place of the most beautiful prayer indicated to people by Christ – the celebration of the Eucharist, realizing his death and resurrection, prayer through which humanity can be saved. Next to the altar, in accordance with the principles of the liturgy of the Catholic Church, a cross with

a metal image of Christ is placed.

It is a copy of the sculpture of Christ descending from the cross in the Ark of the Lord in Krakow, made by prof. Bronisław Chromy. The altar was donated by the family company „Novmar” from Maria and Wiesław Nowak, in 2019. The altar was consecrated by the KEP economist, priest Janusz Majda.

It is one of the valuable objects of small architecture that appeared thanks to the initiative of the next director of this place, Father Lesław Mirek.

Zlokalizowana od północnej strony „Księżówki” tablica poświęcona pamięci ks. Piotra Wawrzyniaka ma wysokość 83,5 cm, a szerokość 54 cm. Na tablicy umieszczone jest tondo z popiersiem oraz treść:

„Piotr Wawrzyniak | 1849-1910 | Był kapłanem diecezji
Gnieźnieńskiej i Poznańskiej | Założyciel Księżówki
W 1910 r. | Społecznik | Wielki duchem i czynem
Znakomity | Manager gospodarczy
Swemu rodakowi | Zakłady Cegielskiego w Poznaniu
I odlewnia żeliwa w Śremie”.

Tablica umieszczona jest na granicie o nieregularnym kształcie wraz z tabliczką informującą o dacie powstania, z okazji jubileuszu stulecia „Księżówki” 1910-2010.

Located on the northern side of „Księżówka”, the plaque dedicated to the memory of Father Piotr Wawrzyniak is 83.5 cm high and 54 cm wide. The plaque has a tondo with a bust and the following text:

„Piotr Wawrzyniak | 1849-1910 He was a priest of the diocese
Gniezno and Poznań Founder of the Bookstore
In 1910  | Social activist | Great in spirit and deed Excellent
Economic manager to his fellow country man | Cegielski’s
Factory in Poznań And the iron foundry in Śrem.”

The plaque is placed on an irregularly shaped granite together with a plate informing about the date of its creation, on the occasion of the Centenary of „Księżówka” 1910-2010.

POPIERSIE BŁOGOSŁAWIONEGO KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO

Pomnik o wysokości 230 centymetrów, zlokalizowany po prawej stronie od bramy spacerowej, na początku alei wiodącej do pomnika św. Jana Pawła II, wykonany w granicie przez prof. Czesława Dźwigaja, nie tylko zaprasza do wejścia na teren „Księżówki”, ale także – a może przede wszystkim – do modlitwy i refleksji nad życiem Błogosławionego.

Popiersie kardynała Stefana Wyszyńskiego, wykonane z inicjatywy ks. L. Mirka, ma wysokość 110 cm, a szerokość 80 cm. Kardynał przedstawiony jest z krzyżem na piersi i w mitrze na głowie. Mitra, stanowiąca znak godności dostojników Kościoła katolickiego, ozdobiona jest wizerunkiem Matki Bożej Częstochowskiej. Wstęgi z tyłu zdobi piastowski orzeł oraz herb kard. S. Wyszyńskiego. Tarcza herbowa podzielona jest na trzy części za pomocą tzw. rosochy. W górnej części umieszczony został wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej, a w dwóch dolnych znajdują się symbole archidiecezji gnieźnieńskiej i warszawskiej.

Wszystkie prace kamieniarskie związane z lokalizacją pomnika kard. Wyszyńskiego oraz nawierzchnię alei wiodącej do pomnika papieża Jana Pawła II wykonała firma „Wolski” z Kluszkowiec jako dar dla „Księżówki”.

Odsłonięcia pomnika dokonał sekretarz generalny Konferencji Episkopatu Polski ks. bp Artur G. Miziński, w pierwszą niedzielę Adwentu 2023 roku. Mszę świętą koncelebrowali: ks. Lesław Mirek, ks. Leszek Gęsiak SJ – rzecznik KEP i ks. Konrad Kozioł – dyrektor Wydziału Katechetycznego Kurii Metropolitalnej w Krakowie.

Wprowadzenie do uroczystości wygłosił ks. L. Gęsiak SJ, przypominając postać Błogosławionego Kardynała, jak również odnosząc się do trzech wymiarów życia prymasa Wyszyńskiego: wiary w Boga i ufności w orędownictwo Matki Bożej, jego działalności na rzecz obrony praw i godności człowieka oraz współpracy ze św. Janem Pawłem II. Ks. L. Mirek przypomniał o związkach Prymasa Tysiąclecia z „Księżówką”.

Po wojnie, w latach pięćdziesiątych, władze komunistyczne przekazały opiekę nad „Księżówką” jedynemu autorytetowi Kościoła w Polsce, ks. prymasowi Stefanowi Wyszyńskiemu, który do śmierci roztaczał opiekę nad tym domem. To tutaj spotykał się z kard. Karolem Wojtyłą i stąd kard. Wojtyła wyjeżdżał do Prymasa w odwiedziny na Bachledówkę w czasie wakacyjnych urlopów.

The 230-centimetre-high monument, located on the right side of the pedestrian gate, at the beginning of the alley leading to the monument of St. John Paul II, made of granite by prof. Czesław Dźwigaj , not only invites you to enter the area of „Księżówka”, but also – and perhaps above all – to pray and reflect on the life of the Blessed.

The bust of Cardinal Stefan Wyszyński, made at the initiative of Father L. Mirek, is 110 cm high and 80 cm wide. The Cardinal is depicted with a cross on his chest and a mitre on his head. The mitre, a symbol of the dignity of dignitaries of the Catholic Church, is decorated with the image of Our Lady of Częstochowa. The ribbons at the back are decorated with the Piast eagle and the coat of arms of Cardinal St. Wyszyński. The coat of arms is divided into three parts by the so-called rosocha. The upper part contains the image of Our Lady of Jasna Góra, while the lower two contain symbols of the Archdiocese of Gniezno and Warsaw.

All stonemasonry works related to the location of the monument to Cardinal Wyszyński and the paving of the avenue leading to the monument of Pope John Paul II were carried out by the company „Wolski” from Kluszkowce as a gift for „Księżówka”.

The monument was unveiled by the Secretary General of the Polish Episcopal Conference, Bishop Artur G. Miziński , on the first Sunday of Advent 2023. The mass was concelebrated by: Father Lesław Mirek, Father Leszek Gęsiak SJ – spokesman of the Polish Episcopal Conference and Father Konrad Kozioł – director of the Catechetical Department of the Metropolitan Curia in Krakow.

The introduction to the ceremony was given by Fr. L. Gęsiak SJ, recalling the figure of the Blessed Cardinal as well as referring to three dimensions of the life of Primate Wyszyński: faith in God and trust in the intercession of the Mother of God, his activities in defense of human rights and dignity, and cooperation with St. John Paul II. Fr. L. Mirek recalled the connections of the Primate of the Millennium with „Księżówka”.

After the war, in the 1950s, the communist authorities transferred the care of „Księżówka” to the only authority of the Church in Poland, Primate Stefan Wyszyński, who took care of this house until his death. It was here that he met with Cardinal Karol Wojtyła and from here that Cardinal Wojtyła would go to visit the Primate in Bachledówka during his summer vacations.

DROGA KRZYŻOWA

Czternaście stacji Drogi Krzyżowej, autorstwa artysty rzeźbiarza Stanisława Lenarta, zostało umieszczonych w 2012 roku na górskich kamieniach rozsypanych wzdłuż jednej z głównych alejek spacerowych w ogrodzie. Każda ze stacji zwizualizowana jest w postaci odlanego z brązu krzyża z oznaczeniem numeru oraz symbolicznym wizerunkiem tematu stacji. Niepozorne, maleńkie krzyżyki, rozłożone u stóp pielgrzymów, wśród zieleni, skłaniają do zadumy i rozważań nad życiem, męką i śmiercią Jezusa Chrystusa.

The fourteen Stations of the Cross, created by sculptor Stanisław Lenart, were placed in 2012 on mountain stones scattered along one of the main walking paths in the garden. Each station is visualized as a bronze cross with a number and a symbolic image of the theme of the station. The inconspicuous, tiny crosses, spread at the feet of pilgrims, among the greenery, encourage reflection and contemplation on the life, suffering and death of Jesus Christ.

W ciągu prawie dwustuletniej historii ten zakątek Zakopanego zmieniał swoje oblicze, jednak stale stanowi istotną część miasta dla mieszkańców i gości. Mimo położenia przy licznie uczęszczanym ciągu komunikacyjnym, jest oazą ciszy i spokoju. Wytchnienie w swej pracy znajdowało tu wielu dostojników Kościoła, polityków, a także turystów. Ciągle ubogacany, jest również miejscem wydarzeń ważnych nie tylko dla lokalnej społeczności.

Mamy nadzieję, że również dla Państwa będzie to wyjątkowy skrawek podhalańskiej ziemi.

Over the course of almost two hundred years of history, this corner of Zakopane has changed its appearance, but it has always been an important part of the city for residents andvisitors. Despite its location on a busy road, it is an oasis of peace and quiet. Many dignitaries of the Church, politicians and tourists have found respite from their work here. Constantly enriched, is also a place of events that are important not only for the local community.

We hope that this will also be a unique piece of Podhale land for you.